Özet  : Bu makale, dijital ekonominin gelişmesiyle birlikte yaygınlaşan kullanıcı tarafından oluşturulan içerik (UGC) sözleşmelerinin Türk hukuku kapsamındaki statüsünü ele almaktadır. Sözleşmenin hukuki niteliği ve FSEK çerçevesinde telif hakkı, platform sorumluluk rejimi (5651 sayılı Kanun), vergilendirme (GVK Mükerrer 20/B ve ayni menfaatler), KVKK uyumu ile reklam etiketleme yükümlülükleri incelenmektedir. 

1. UGC Nedir?

Kullanıcı tarafından oluşturulan içerik (User Generated Content – UGC), bir marka veya platform adına gerçek kişiler tarafından üretilen metin, görsel, video veya ses içeriklerini kapsamaktadır. Geleneksel reklamcılıktan farklı olarak UGC, özgün bir deneyim anlatısına dayandığından tüketici güvenini artıran bir pazarlama aracına dönüşmüştür. Buna karşın Türk hukukunda UGC sözleşmelerini doğrudan düzenleyen tekil bir kanun bulunmamakta; bu ilişkiler birden fazla mevzuatın kesişim alanında şekillenmektedir. 

2.  UGC Sözleşmesinin Hukuki Niteliği

UGC sözleşmesi, Türk Borçlar Kanunu (TBK) açısından genellikle eser sözleşmesi (TBK m. 470 vd.) ile hizmet sözleşmesinin unsurlarını bir arada barındıran karma bir sözleşme olarak nitelendirilmektedir. İçerik üreticinin belirli bir sonuç (içerik) teslimini taahhüt etmesi, eser sözleşmesi vasfını öne çıkarmaktadır.

Fikri Mülkiyet: Telif Hakkı Kime Aittir?

5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) uyarınca özgün ve yaratıcı nitelikteki her eser, yaratıcısı üzerinde telif hakkı doğurur (FSEK m. 8). Bu ilke doğrultusunda bir UGC içeriği – sahibinin hususiyetini taşıdığı ölçüde – doğrudan içerik üreticisinin üzerinde hak doğurur; markaya ya da platforma devredilmez.

Mali haklar (çoğaltma, yayma, işleme vb.) yazılı sözleşmeyle devredilebilir (FSEK m. 52). Buna karşılık manevi haklar – özellikle ismin belirtilmesi hakkı (FSEK m. 15) ve eserin bütünlüğünü koruma hakkı (FSEK m. 16) – devredilemez niteliktedir. Dolayısıyla markaların sözleşmede içerik üreticisinin adının gizlenmesini talep etmesi FSEK m. 15 uyarınca hukuki geçerliliği tartışmalı bir düzenleme oluşturmaktadır.

UGC sözleşmelerinde lisans kapsamının (süre, coğrafi alan, kullanım amacı, münhasırlık) ve fikri mülkiyet haklarının kime ait olacağının açıkça düzenlenmemesi, ileride telif uyuşmazlıklarına zemin hazırlamaktadır. FSEK’in yazılı şekil şartı (m. 52) göz ardı edilmemelidir.

İhlal Halinde Yaptırımlar

FSEK m. 68 uyarınca izinsiz kullanılan eserler için sözleşme yapılmış olsaydı istenebilecek bedelin üç katına kadar tazminat talep edilebilir. Kasıtlı ve ticari boyuttaki ihlallerde ise FSEK m. 71 kapsamında üç aydan beş yıla kadar hapis ve adli para cezası gündeme gelebilir. Zamanaşımı bakımından Yargıtay Hukuk Genel Kurulu’nun E. 2017/11-71, K. 2020/483 sayılı kararında farazi bedel taleplerinin sözleşme zamanaşımına (TBK m. 147 – 10 yıl) tabi olduğu kabul edilmiştir.

3. Platform Sorumluluk Rejimi (5651 Sayılı Kanun)

5651 sayılı Kanun m. 2 uyarınca UGC içeriği üreten kişi, “içerik sağlayıcı” sıfatını kazanmakta ve ürettiği içerikten birincil olarak sorumlu tutulmaktadır. Platformlar ise “sosyal ağ sağlayıcı” veya “yer sağlayıcı” sıfatıyla ikincil sorumluluk rejimine tabidir.

Kaldırma Yükümlülüğü

Hukuka aykırılığı mahkeme kararıyla tespit edilen içeriğin platforma bildirilmesi halinde platform, 24 saat içinde kaldırma yükümlülüğünü yerine getirmekle mükelleftir. Süre aşımı halinde doğan zararlardan platform sorumlu olabilmektedir.

Kişilik Hakları – AYM Kararı Sonrası Durum

Anayasa Mahkemesi’nin 2020/76 Esas sayılı kararında 5651 m. 9’daki kişilik hakkı başvuru yolu Anayasa’ya aykırı bulunmuştur. Bu tarihten itibaren kişilik hakkı ihlallerinde TMK m. 24-25 ve TBK m. 58 kapsamında genel hukuk yolu ile ihtiyati tedbir yoluna başvurulması gerekmektedir.

4. Vergilendirme Rejimi

GVK Mükerrer Madde 20/B – Sosyal İçerik Üreticisi İstisnası

7338 sayılı Kanun (RG: 26.10.2021) ile Gelir Vergisi Kanunu’na eklenen Mükerrer Madde 20/B, 1 Ocak 2022 tarihinden itibaren geçerli olmak üzere sosyal ağ sağlayıcıları üzerinden içerik paylaşan gerçek kişilerin bu faaliyetlerden elde ettikleri kazançları – reklam gelirleri, sponsorluk bedelleri, bağışlar, bahşişler ve ücretli abonelik gelirleri dahil – belirli koşullar altında gelir vergisinden istisna tutmaktadır. 7491 sayılı Kanun (RG: 28.12.2023) ile istisnanın kapsamı kişisel web siteleri, eğitim ve ürün tanıtımı kanallarını da kapsayacak şekilde genişletilmiştir.

İstisnadan yararlanabilmek için iki temel koşulun sağlanması zorunludur:

•        Türkiye’de kurulu bir bankada münhasır istisna hesabı açılması ve tüm hasılatın bu hesap üzerinden tahsil edilmesi.

•        Yıllık gelir toplamının GVK m. 103 tarifesinin dördüncü gelir dilimine karşılık gelen eşiği (her yıl güncellenmektedir) aşmaması. Eşiğin aşılması halinde yıllık beyanname verilmesi gerekir.

İstisna koşulları sağlandığında banka, hesaba aktarılan tutarlar üzerinden %15 oranında gelir vergisi tevkifatı yapar; eşik altında kalan mükellefler ayrıca beyanname vermekle yükümlü değildir.

Ayni Menfaatler: “PR Paketi” ve UGC Ürün Gönderimleri

“PR paketi”, “PR kutusu” veya “UGC kapsamında ürün gönderimi” olarak adlandırılan bedelsiz ürün teslimleri – içerik üreticisinin tanıtım ya da içerik üretme yükümlülüğü taşıması halinde – vergi hukuku bakımından bağış değil, reklam hizmetinin ayni karşılığıdır. İşlemin “hediye” olarak adlandırılması hukuki mahiyeti değiştirmez.

Gelir Vergisi: GVK m. 37 uyarınca sosyal medya içerik üreticiliği ticari faaliyet sayılmaktadır. Bu çerçevede ayni olarak elde edilen ürünler VUK m. 267 kapsamında emsal bedel üzerinden değerlenerek ticari kazanç matrahına dahil edilmelidir. İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı’nın 04.01.2023 tarihli ve 21152195-130[29-2020/3254]-7271 sayılı özelgesinde bedelsiz ürünlerin emsal bedeli üzerinden ticari kazanca dahil edilmesi gerektiği açıkça belirtilmiştir.

KDV: Marka tarafından gerçekleştirilen bedelsiz ürün teslimi, 3065 sayılı KDVK m. 1 kapsamında ticari faaliyet çerçevesinde gerçekleştirilen bir mal teslimidir; bedelsizlik KDV doğumunu ortadan kaldırmaz. Vergilendirme emsal bedel üzerinden yapılır. (318 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği m. 4/15)

Tevkifat: 476 sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (18.12.2018) uyarınca internet ortamında verilen reklam hizmetlerine ilişkin ödemeler GVK m. 94/18 kapsamında %15 oranında gelir vergisi tevkifatına tabidir. Tevkifat sorumluluğu ürünü gönderen firmaya aittir. İstisna belgesi bulunan mükelleflerde ise tevkifat bankalarca Mükerrer m. 20/B çerçevesinde yapılmakta olup GVK m. 94 kapsamında ayrıca stopaj uygulanmaz.

GVK Mükerrer 20/B kapsamında istisna belgesine sahip olan mükellefler, ayni tahsilatlarda özellikle dikkatli olmalıdır: Ürünün rayiç bedelinin, 318 Seri No’lu Tebliğ m. 4/15’te öngörülen süreler içinde istisna hesabına nakden yatırılması zorunludur. Aksi takdirde tüm yıla ait istisna hakkı kaybedilebilir.

İçerik Üreticisinin Hukuki Statüsü

İçerik üreticisi bir işverene bağlı çalışmadığından elde ettiği kazanç ücret geliri sayılmaz; faaliyetin sürekliliği nedeniyle arızi kazanç nitelendirmesi de yapılamaz. İstisna koşullarının sağlanmadığı hallerde kazancın GVK m. 37 kapsamında ticari kazanç olarak beyan edilmesi zorunludur.

5. KVKK ve Kişisel Veri Yükümlülükleri

UGC içeriklerinde yer alan tüketici görüntüsü, sesi veya davranış verisi 6698 sayılı KVKK kapsamında kişisel veri sayılabilir. Markanın bu içerikleri üçüncü platformlarda yeniden kullanması, KVKK’ya uygun açık rıza mekanizması kurulmasını zorunlu kılmaktadır. Günlük erişimi 1 milyonun üzerinde olan sosyal ağ sağlayıcıları için Türkiye’deki kullanıcı verilerini yurt içinde barındırma yükümlülüğü de ayrıca gözetilmelidir.

Kullanıcı verilerinden yapay zeka destekli profilleme veya davranışsal analiz yapılması halinde aydınlatma metninin bu faaliyeti açıkça tanımlaması ve KVKK m. 5 kapsamında ayrı bir hukuki işleme şartının belirlenmesi gerekmektedir.

6. Reklam Etiketleme Yükümlülüğü

Reklam Kurulu’nun 4 Mayıs 2021 tarihli ve 309 sayılı toplantısında kabul ettiği 2021/2 numaralı Kılavuz, sosyal medya etkileyicileri aracılığıyla yapılan ticari reklamlara ilişkin temel çerçeveyi belirlemektedir. Kılavuz, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun ve Ticari Reklam ve Haksız Ticari Uygulamalar Yönetmeliği’ne dayanmaktadır.

Nakdi veya ayni karşılık (bedelsiz ürün dahil) alınarak üretilen UGC içerikleri ticari iletişim sayılmakta ve açıkça etiketlenmesi zorunlu olmaktadır. Yükümlülük yalnızca içerik üreticisiyle sınırlı kalmayıp reklam verenleri, ajansları ve platformları da kapsamaktadır. Örtülü reklam ihlallerinde 2025 yılı itibarıyla alt sınırı 86.000 TL, üst sınırı 31,8 milyon TL olan idari para cezaları uygulanabilmektedir. 

7. Sonuç

Türk hukukunda UGC sözleşmeleri, FSEK, TBK, 5651 sayılı Kanun, GVK ve KVKK olmak üzere birden fazla mevzuatın eş zamanlı uygulandığı karmaşık bir alandır. Bu alanda faaliyet gösteren içerik üreticileri, markalar ve platformların uyum yükümlülüklerini başından doğru kurgulaması hem hukuki hem de finansal sürdürülebilirlik açısından zorunludur.

Özellikle şu üç başlık pratik açıdan öncelikli değerlendirme gerektirmektedir: (i) sözleşmelerde telif hakkı ve lisans kapsamının açıkça düzenlenmesi, (ii) GVK Mükerrer 20/B kapsamında vergi uyumunun ve ayni menfaat değerleme yükümlülüklerinin eksiksiz yerine getirilmesi, (iii) reklam etiketleme yükümlülüklerinin içerik üreticisi ve marka düzeyinde sistematik olarak takip edilmesi.

Kaynaklar

1. 5846 Sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu – mevzuat.gov.tr
2. 193 Sayılı Gelir Vergisi Kanunu, Mükerrer Madde 20/B – mevzuat.gov.tr
3. 318 Seri No’lu Gelir Vergisi Genel Tebliği – resmigazete.gov.tr
4. 5651 Sayılı İnternet Kanunu – mevzuat.gov.tr
5. 6698 Sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu – kvkk.gov.tr
6. Reklam Kurulu Kılavuzu 2021/2 – ticaret.gov.tr
7. 476 Sayılı Cumhurbaşkanı Kararı (18.12.2018) – resmigazete.gov.tr
8. İzmir Vergi Dairesi Başkanlığı Özelgesi, 04.01.2023, Sayı: 21152195-130[29-2020/3254]-7271 – gib.gov.tr
9.  Yargıtay HGK, E. 2017/11-71, K. 2020/483, T. 30.06.2020 – yargitay.gov.tr

Yazar Hakkında